Род Нохой¶
Племя: эхириты.
Статус сведений: по родословным преданиям и научной литературе; где источник не указан — не подтверждено документально.
Сведения из энциклопедии¶
Ареал: р. Бирюса, Уда (Чуна), Ия, Ока. Роды: ашибагад, шарад, тэртэ + нижнеудинские: тумэшэ, кулмэнгэ (хулмэнгэ), мальжираг, туряалаг, кхоршон, котоб, барунгар, якта, бэбри, кхотомуд, кхурдуд, кара-дархан, саган тинса, кара тинса, бакан, бурхан шубун, шуртос. Ветви (ураки): нохой ураг, буруу ураг, бархуун ураг, бахидал ураг, бурхан ураг, сагаа ураг, зоригто ураг.
— раздел «00-генеалогия» энциклопедии.
Источник: ru.wikipedia «Верхоленские буряты» (со ссылками на Балдаева и др.). Основные малые племена/роды: шоно, хэнгэлдэр, абазай, олзон, баяндай, худагсаган, хадалай, бура, хамнагадай, бахай (вкл. баахай дайнша, баахай харамалгай), хойбо, нэхэлэй, содо, хэрмэ (хэрмэшин, кырма), булуй, балтагай, басай, харятай, хурай, эмхэнуд, алагуй, хухурдой, миндалхай, хурхуд, харануд, саган, хоридой, нагатай, галзуд, нохойуруг, хуацай, шарайд, сэгэнуд, тугуд, хайтал, торгоуд, боронуд, зунги, булга уруг, булгадай, минган (мингараг), алаг, богол, нетун, согол, оторши (оторчин), эрен дэглэй (эрэн дэглэй), лавхай, сазагай, дарбай, сойот. В состав буровских административных родов входили: буура (бура), булюу
— раздел «00-генеалогия» энциклопедии.
- Считаются злыми, насылают болезни, падёж, раздор; прежде жили в мире с западными, потом поссорились и ушли на восток [Хангалов 2004, т. 1, с. 340]. - Ата-Улан — старший у балаганских; у кудинских старший Химхир-Богдо с женой Абахай-Тайжи-хатун [Хангалов 2004, т. 1, с. 340]. - Гужир-Бомо-тэнгэри женился на дочери западного тэнгэри Тэмэ-Ногон; приданое — рыжий конь и красная корова, отсюда обычай посвящать восточному тэнгэри рыжего коня с красной коровой и давать дочерям онжи скотом [Хангалов 2004, т. 1, с. 341]. - 9 кровавых тэнгэринов (Ехон-Шухан) — на северо-востоке неба; им приписывают опустошительный град, «кроваво-красный дождь» и каменный град; из имён записаны Шуха-
— раздел «01-шаманизм» энциклопедии.
Шаманы и институты 9. Термин галши и социальная организация зэгэтэ-аба: в текстах галши — «грозные начальники облав», из победителей/побеждённых которых выводят заянов (khangalov_sobranie_tom2:96, 98), но структура должности не описана. Нужна литература по зэгэтэ-аба. 10. Кузнечный культ (белые/чёрные дарханы, 73 и 99 кузнеца, нохой-дархаты): подробные обряды обещаны, но не даны [Хангалов 2004, т. 1, с. 247–248]. В базе есть отдельный файл kuznechny_kult_galzut — свести. 11. Женско шаманство: роль удаганок, запрет им быть найжа [Вестник БНЦ 2017 №4(28), с. 29], древность термина одигон [Манжигеев 1978, с. 62] — систематического очерка нет. 12. Численность шаманов, их доходы (
— раздел «01-шаманизм» энциклопедии.
Из полных текстов источников¶
(№64) было написано в Хоринскую степную думу, что он предпринял обмер владений хоринского народа, довел его от речки Онгостуй до речки Нохой горхон и что хоринскому народу полагается заниматься любыми охотничьими промыслами и добыванием кедровых орехов также в лесах, горных
— Бурятские летописи. 2022.
дээрэ мүнөө хүрэтэр байдаг. Түбэдэй Алтан шэрээтэ хаанай арбан наймадахи Додори-хуланчин хадаа Буддын 1215 ондо (Христосой 254 ондо), модон нохой жэлдэ түрэбэ. Тэрэ үедэ Буддын номлолой Банхан-шагжа гэжэ нэрэтэй нэгэ судар олдобо. Тэрэниие хаанда тахил болгон үргэбэ, тиигэжэ Буддын шажанай эхин табигдаба. Тэрэнэй табадахи үеын хаан Сронзон Гомбо гээшэ Буддын 1590 ондо (Христосой 629 ондо), шорой үхэр жэлдэ түрэбэ.
— Бурятские летописи. 2022.
Энэ үедэ Халха-Монголой баруун аймагта Чингисэй изагуурта Даян хаанай 10-дахи хүбүүнhээ уг үндэhэлhэн Абатай сайн хаан hyyhaн. Тиигээд тэрэнэй байгуулhан Эрдэни жуугай хүрээндэ 1635 оной модон нохой жэлдэ (урда түрэлдөө Түбэд орондо ама үгэhэн ёhоор) Жэбзэн-Дамба хутагта лама
— Бурятские летописи. 2022.
ондо баригдаһан байна. Энээнэй шэрээтээр Худанай дасанай нанса Дандар Хара-Нохойн болобо, тиигээд удангүй зогсоогдобо. Худанай дасанай шэрээтэ Сондолун тус тушаалые бэедээ даажа абаба. Энэ ондо ахамад тайшаа Ринчэнэйдэ аша түрын үйлэдбэриин зургаанай
— Бурятские летописи. 2022.
гартаан авахыг, бас эрхэм хүмүүнд бичиг илгээх ба идээ ундаан өргөхийг, бас шувууны юмыг савардахыг, бас нохойн гөрөөсний зэргийг зуун унагахыг, бас ялт хүмүүнийг оосорлон авахыг, бас тэрэг
— Бурятский язык — национальное достояние. 2025.
džigtāxxǎn – (х. 206), базаахгүй, дөлгөөн биш, тун базаахгүй žigĭn – (х. 222), гичий, өлөгчин нохой terzě – (х. 814) цонх
— Бурятский язык — национальное достояние. 2025.
Народные упоминания (сообщества)¶
Статус: не подтверждено — сведения участников групп и форумов.
-
(2017-07-14, группа ВК 1438823) рай 85 жэлэй ойн баярта зорюулагдажа, июлиин 3-да Семён Злотниковой зохёоһон «2 нохой» («2 пуделя») зүжэг театрай «Арт-подвал» гэжэ нэрэтэй бага тайзан дээрэ табигдажа, харагшадые уриба — источник
-
(2015-02-28, группа ВК 1438823) энээ нэрэнуудтэ тэмдэгэй нэрэнуудые hанагты: морин, унеэн, хонин, гахай, ямаан, нохой, гэр, байра, hургуули, магазин, больница, почто." Заранее спасибо))) — источник
-
(2025-04-06, группа ВК 183014046) ем более вероятно, что галзутовцев, оказавшихся среди эхиритских бурят называют нохой-уруками, то есть люди из рода "собака". Такое родовое название представляется не случайным, ибо существует сказани — источник
Источники¶
-
Бурятские летописи. 2022
-
Бурятский язык — национальное достояние. 2025
Другие роды этого племени¶
Абзай Абхай Алаг Балтагай Балтай Басай Бахай Богол Боронуд Бохолдой Булгадай Булуй Бура Буровский Бутама Буура Буян Дарбай Зугэтэн Зунги Кулен Лавхай Минган Миндалхай Нагатай Нетун Нохойуруг Нэхэлэй Олзон Оторши Очеул Сазагай Согол Содо Сойот Сэгэнуд Тогто Торгоуд Тугуд Тутур Убуша Хадалай Хайтал Халзуудай Хамнагадай Харбат Харятай Хойбо Хонхо Хоридой Худагсаган Хурай Хухурдой Хэнгэлдэр Хэрмэ Шоно Эдэгэ Эмхэнуд Эхириты